De prijs van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap voor het beste aardrijkskundig jeugdboek wordt dit jaar toegekend aan:

Aan de Bal door Lineke Dijkzeul

Uitgeverij Lemniscaat.

Aan de bal gaat over Rahmane, een jongen in een arm Afrikaans dorp. Hij helpt zijn vader het land te bewerken en als het even kan voetbalt hij met zijn vrienden.Ze voetballen op blote voeten met een oude bal. Hij heeft duidelijk aanleg voor voetballen en wordt geselecteerd met een paar van zijn vrienden om naar de stad te komen om daar te tonen wat hij kan. De stad waar deze dorpsjongens voor het eerst komen heeft zo zijn verleidingen waar niet iedereen tegen kan. Ze komen jongens tegen die dakloos zijn, tot een bende behoren, rasta vlechten dragen en op onduidelijke wijze aan geld komen.
Dan verschijnt er een coach die jongens selecteert voor grote clubs in W-Europa.
Rahmane wordt inderdaad geselecteerd en vertrekt met een paar andere jongens naar Nederland, waar hij wordt ondergebracht bij een Nederlands gastgezin.
Hij leert hier de knepen van het voetballen, de tactiek en speltechniek Daarnaast leert hij de vaktermen en een beetje Nederlands..
In Nederland komt hij ook in aanraking met veel nieuwe dingen: een tram, een warenhuis en een supermarkt. Ook komt hij met zijn vrienden allerlei verschillende mensen tegen: de nieuwsgierige buurtvrouw, dat is hem overigens zeer bekend uit zijn eigen dorp, maar ook racisten die een vechtpartij beginnen.
Na de eerste maanden van training mag hij een week naar huis met vakantie, voorzien van cadeautjes die de vrouw van het gastgezin voor hem koopt.
Weer thuis in het dorp bemerkt hij hoe hijzelf veranderd is, hoe het dorp dat eerst zijn wereld was, hem nu klein voorkomt.
Zijn familie is een beetje welvarender geworden omdat zijn vader een put heeft geslagen en water verkoopt. Zijn zusje is ook opgeknapt en zijn vroegere vrienden behandelen hem met respect en een beetje afstand.

Waarom is Aan de bal gekozen als winnaar?
In de eerste plaats geeft het een evenwichtig inzicht in de maatschappelijke omgeving, het geeft een goed beeld over een Afrikaanse dorpssamenleving, over de verschillen die daar bestaan tussen de stad en het platteland, over de problematische infrastructuur, het onderwijs, de schaarste in de ziekenhuizen etc.
Daarnaast geeft het boek een helder beeld van de verschillen tussen een stad in Afrika en in ons land.
Het beeld dat geschetst wordt is realistisch, het is niet mooi gemaakt of geromantiseerd. Het absolute gebrek aan consumptiegoederen in die dorpssamenleving komt helder over het voetlicht, maar zonder overdreven dramatische effecten. Het blijkt uit kleine dingen die kinderen hier kunnen begrijpen. Zo is Rahmanes moeder blij met een plastic tas waarin hij spulletjes mee naar huis genomen heeft.
De mores in het dorpsleven in een arm land komt naar voren als de vader van Rahmane aan de door hem geslagen put en de verkoop van het water goed verdient. Er wordt op realistische wijze beschreven dat de andere dorpsbewoners wat jaloers reageren. Een fenomeen van de limited goods, waar de ontwikkelingsprojecten in het verleden erg veel mee te maken hebben gehad: het idee dat de economische mogelijkheden zo beperkt zijn dat iemand alleen maar beter kan worden ten koste van de anderen. Een wijdverbreide opvatting waarnaar veel onderzoek is verricht omdat die erg stagnerend werkt bij economische ontwikkeling.

Heel duidelijk is de armoede in de stad waar ze eerst heen gaan voor de selectie. Ze worden geconfronteerd met de onveiligheid in derde wereld steden waar mensen alles doen , moeten doen, om te overleven en waar de armoede erger lijkt dan in hun eigen dorp.
Ze komen straatkinderen tegen, die geen middel schuwen omdat ze eenvoudig niets te verliezen hebben.

De cultuur shock van mensen die naar een ander land migreren is treffend in de verbazing over wat de jongens zien als ze in ons land komen. De overvloed, die overal aanwezig is, de armoede die hij tot zijn eigen opluchting lijkt te zien als hij langs de volkstuintjes rijdt, de supermarkt, de verbazing dat iedereen fietst, terwijl iedereen ook een auto heeft. De jongens zijn verbaasd over de hoeveelheid gekleurde bevolking hier, die zo Nederlands zijn dat ze op geen enkele manier een cultureel referentiepunt voor hen vormen.
Dat alles wordt beschreven door de ogen van een jongen die uiterst opmerkzaam is, niet blind is voor de problemen in zijn eigen dorp, maar ook de geborgenheid die het dorpsleven kent goed kan plaatsen. Hij raakt ook niet verslingerd door de overvloed hier, hoe imponerend hij die ook vindt.
Het is het verhaal van getalenteerde jongens die door hun ouders gesteund worden in het ontsnappen van de armoedecirkel in hun eigen land.
Een verhaal ook van jongens onder elkaar, van vriendschappen door dik en dun die niet bestand blijken tegen de verleidingen van de grote stad, als er “slechte vrienden”op het toneel verschijnen

Aan de Bal is een vlot geschreven boek, dat veel thema’s in de verhoudingen Noord-Zuid behandelt op een voor jongeren zeer toegankelijke en logische manier. Omdat het over voetballen gaat en verwijst naar de vele buitenlandse voetballers die we hier in de elftallen hebben, is het herkenbaar voor jongens en voor meisjes.
Of zoals een van de jury leden zei: ik ben een voetbalhater, maar dit boek vind ik fantastisch.

De jury van de GLAZEN GLOBE:

Jet Boeke
Trudy Elsenaar
Ans Meens
Ursula van der Tak
Marca Wolfensberger