Door Geertje Gort
Uitgegeven door Uitgeverij Leopold Den-Haag

Beoordeling
De jury heeft na langdurig overleg zich verzekerd van een zo breed mogelijk aanbod van boeken die voor de prijs in aanmerking zouden kunnen komen. Zij liet zich daarvoor in eerste instantie adviseren door de Koninklijke Nederlandse Uitgevers Bond.
Hoewel de jury een vrijwel blanco mandaat kreeg voor haar beoordeling, zijn van meet af aan de volgende criteria richtinggevend geweest. Al lezend moeten de kinderen in staat worden gesteld beter tot een eigen standpunt te komen ten aanzien van zaken die in de aardrijkskunde aan de orde komen. Tevens zal de literatuur een uitnodiging moeten zijn om meer te gaan lezen over aardrijkskundige onderwerpen.
Als laatste criterium gold, dat 'daar waar problemen aan de orde komen, een perspectief op een mogelijke oplossing geboden moet worden'.

Met de keuze van Geen weg terug van Geertje Gort wordt aan beide criteria duidelijk voldaan. De jury vond unaniem, dat Geen weg terug van Geertje Gort dit jaar met de Glazen Globe dient te worden onderscheiden.

Het verhaal
De Turkse jongen Osman, schrijft aan het Turkse meisje Suna, met wie hij wil trouwen, een brief. Osman woont in Duitsland en Suna in Nederland. Tijdens hun vakantie, die beide families in hun geboortedorp in de bergen van Midden-Anatolië zullen doorbrengen, vraagt Osman de hand van Suna.
Suna weet dat de kans dat haar vader toestemming geeft uiterst klein is. Osman is in de ogen van haar vader, een gavur, een ongelovige. Zijn dochter behoort te trouwen met een goede moslim.
Suna voelt zich bijna volwassen, hoe lang kan ze nog verdragen als een onnozel kind behandeld te worden? Ook zonder het huwelijksaanzoek is dat voor haar een actuele kwestie.
Suna weet zich ingeklemd tussen de traditionele opvattingen van haar Turkse familie en de westerse normen en waarden. Pas tijdens haar verblijf in Turkije komt zij tot de slotsom dat zij niet langer wil voldoen aan de eisen van de Turkse cultuur. Ze reist haar vriend Osman achterna naar Istanboel. Maar is Osman wel zo anders dan de meeste Turkse jongens? Ook hij blijkt te willen vast-houden aan traditionele rolpatronen. Ze verlaat Osman en moet nu haar eigen leven gaan invullen. Voor haar vader 'bestaat' ze niet meer na haar eigenzinnige optreden. Er is geen weg terug.

De jury van de Glazen Globe vindt dat Geen weg terug van Geertje Gort een zeer genuanceerd beeld geeft van de tweede generatie gastarbeiders. Vooral de wereld waarin de jongeren tussen twee culturen leven, wordt levensecht getekend.
In 1983 ontving Geertje Gort als aanmoediging reeds de Jenny Smelik-Kiggen prijs omdat zij zich getuige het juryrapport een goed beeld geschetst heeft van een etnische minderheid in ons land.

Het mooie van Geen weg terug is dat de schrijfster zonder partij te kiezen, de twee culturen tegen elkaar afweegt. De hoofdfiguur Suna neemt zelf beslissingen. Dat laatste is ook een sterk emancipa-torisch element in het bekroonde boek. Als meisje binnen een door mannen gedomineerde gemeenschap zoekt Suna haar eigen weg.

Hoe subtiel Geertje Gort het alledaagse leven schetst moge blijken uit het volgende korte citaat:
"Suna's ogen gleden van de mensen naar de kaarsrechte huizen, de auto langs de stoep, met het woordje 'woonerf'. Nog steeds een onwezenlijk decor voor de vrouwen met hun hoofddoeken en salwar, de mannen met hun donkere pakken en snorren....".
Als Suna ons dan letterlijk en figuurlijk mee op reis neemt zien we in Turkije een natuurlijk woonerf, een erf waar gewoond wordt. Trefzeker beschrijft Geertje Gort de Islamitische samenleving binnen een christelijke cultuur.

Geertje Gort schuwt de politiek niet. Duidelijk doet zij op meerdere pagina's verslag van de politieke situatie in Turkije. Een belangrijk aspect dat in het boek goed behandeld wordt is de tegenstelling stedelijkheid en plattelandssamenleving met de daarbij behorende verschuivende normen en waarden. Zij schildert deze problematiek inzichtelijk voor de situatie in Turkije.
Door een goed gedoseerde spanningsopbouw van de geschetste problematiek worden vooroordelen blootgelegd.
De jeugdige lezer zal door deze compositie van het boek minder weerstand hebben om zich in een andere cultuursituatie in te leven. Het boek is in goed Nederlands geschreven, in heldere, korte begrijpelijke zinnen.

Bij alle lovende kritiek, past ons toch om een tekortkoming van het boek hier aan te geven. Hoewel de illustraties uit doorgaans kleine fijne tekeningetjes bestaat, is niet overal de relevantie van de ingehouden illustraties te merken.
Het beeldmateriaal mocht naar het oordeel van de jury wel uitbundiger Ronduit negatief was de jury over het gebruikte kaartje bij aanvang van het boek. In een uitsnede van Turkije wordt de streek waar het boek zich voor een gedeelte afspeelt niet of onvoldoende aangegeven. Cappadocië als streekaanduiding ontbreekt en krijgt in het boek ook geen eenduidige spelling. In het kaartonderschrift worden verder nog twee steden genoemd die niet op de kaart voorkomen. Bovendien ontbreekt de schaalaanduiding en de noordpijl.

De jury heeft toch unaniem voor Geen weg terug van Geertje Gort gekozen. Gezien de gebruikte beoordelingscriteria naar ons oordeel op zeer goede gronden en niet hoewel de klanken het zouden kunnen vermoeden, vanwege de geslaagde alliteratie.


De jury van de Glazen Globe 1987

mevrouw Jaqueline Verhoeven, lerares basisonderwijs
mevrouw drs. Marianne Lelieveld, lerares aardrijkskunde voortgezet onderwijs
mevrouw Miep Weterings, jeugdbibliothecaresse
de heer drs. Jan Bremer, rector Scholengemeenschap
de heer drs. Wilbert van der Heijden, hoofdredacteur De Nieuwe Geografenkrant