Stiefland

Van Karlijn Stoffels
Uitgegeven door Uitgeverij Querido

Het verhaal
Stiefland speelt in Amsterdam. De lotgevallen van de ik-persoon, Rasjid ( in de wandeling Shit genoemd), spelen zich af op school, in de Bijlmer, de metro en de stad waar ze gaan stappen. Rasjid vertelt op een wat makkelijke en snelle manier over zijn leven, over hemzelf en zijn wat introverte en geleerde vader met wie hij niet veel contact heeft, zijn vrienden en vriendinnen. Een van de vrienden is Osei, een Ghanese jongen die in de klas zeer veel indruk maakt met zijn uitlatingen over Shakespeare.

Rasjid raakt betrokken bij allerlei verwikkelingen. Zo komt hij in het ziekenhuis terecht met een buitenlander die hij gewond op straat heeft gevonden en krijgt hij te maken met een geweldig bureaucratisch systeem in de ziekenhuizen.
Op een gegeven moment blijkt Osei's vader plotseling verdwenen en Osei en zijn broertje moeten het hoofd boven water zien te houden in een box van een van de flats in de Bijlmer.
De mede-leerlingen bemoeien zich ermee en Shit en Aysel, een Turks meisje uit hun klas gaan op zoek naar Osei's vader. Ze vinden hem tenslotte na enige omzwervingen langs allerlei opvanghuizen, in de gevangenis. Hij blijkt te zijn opgepakt als witte illegaal, bij een inval in het restaurant waar hij werkte. Osei is een jongen die ondanks alle tegenslagen en problemen moeite doet om een gewoon leven te leiden; een leerling die in de klas wat kliert, een beetje semi-intellectueel over Shakespeare praat en gaat stappen als hij het kan betalen. En intussen alles voor zijn kleine broertje doet.
Tijdens de speurtocht naar Osei's vader komt de achtergrond van Aysel naar voren: zij blijkt een goede advocaat te kennen en het wordt dan pas duidelijk dat ook zij geen verblijfsvergunning krijgt. Rasjid is zeer onder de indruk van Aysel, maar durft dat eigenlijk niet te bekennen.
Het verhaal neemt een dramatische wending als blijkt dat niet de jongen en zijn inmiddels opgespoorde vader en broertje gevaar lopen, maar dat het meisje Aysel het land uit wordt gezet. Als haar moeder niet thuis is wordt ze uit huis gehaald en op het vliegtuig gezet naar Kayserie in Turkije. En dat gebeurt op een tijdstip dat Rasjid een afspraak met haar gemaakt had. Terwijl Rasjid zich bedrinkt uit woede over het wegblijven van Aysel, komen zij klasgenoten in actie tegen de uitzetting. Er wordt een protestmars gehouden met spandoeken, ze komen op de tv, maar het helpt niet. Rasjd ligt zijn roes uit te slapen bij de inmiddels vrij gekomen vader van Osei als hij ontdekt dat Aysel opgepakt is om het land uit gezet te worden. Ondanks de actie van de hele klas om deze uitzetting te stoppen slagen ze er niet in dat tegen te houden.

De stijl in korte rauwe en bijtende zinnen maakt het boek een felle beschrijving van heftige ervaringen. De wat laconieke toon van het boek wekt de schijn dat het het allemaal niet zo erg is; het tegendeel is echter waar.
Het beschrijft jongens en meisjes met een snel opmerkingsvermogen en nog snellere conclusies. Ze zien en horen alles en dat wordt op realistische wijze weergegeven.
Het is een is een manier van doen die ieder die voor de klas staat van deze leeftijdsgroep kent. En er wordt veel nagedacht en gepraat op deze zoektocht naar geaccepteerd worden.
Rasjid is zo'n jongen; eigenlijk verlegen, hij weet met zijn houding geen raad, is hij eindeloos bezig met zijn gevoelens voor Aysel te ontdekken. Hij behoort tot zo'n groepje leerlingen dat de hele dag commentaar heeft op van alles en nog wat. Maar het zijn ook jongens die zich betrokken voelen bij elkaar en bewogen zijn over wat een ander overkomt.
Stiefland schetst een beeld over jongeren in een multiculturele setting die herkenbaar is.
Het gaat over leerlingen uit een allochtone klas die ruw met elkaar omgaan, waar de stereotypen je om de oren vliegen en waar prachtige solidariteit heerst.
De stereotypen die ze elkaar toevoegen zijn niet mis, maar dat schijnt niemand echt te deren. Zo heeft een Vietnamese jongen een hoofd zoals een broodje uit een stoommandje, behoort Aysel tot een uitzonderlijk soort Turken, n.l. die met gevoel voor humor, en is Osei een opvallend verschijnsel omdat hij voor zijn broertje blijkt te zorgen. Dat laatste zo vindt Shid klopt niet echt want doorgaans hebben alleen Turken en Marokkanen een hele sleep broertjes om mee rond te sjouwen.
En Rasjid, zelf een jongen met een Marokkaanse vader en een franse moeder, verdedigt de Nederlandse samenleving omdat hij niet kan geloven dat het hier zo slecht is "Het is hier niet Siberië!" Maar zijn opmerkingen houden het midden tussen verdediging en cynisme.
Eigenlijk heeft het boek geen hoofdpersoon: hoewel het in de ik vorm geschreven is: het heeft drie hoofdpersonen, Ik (Rasjid) Osei en Aysel.
Het knappe is dat aanvankelijk alles zich lijkt af te spelen rond de Ghanese jongen die bang voor uitzetting tracht zo weinig mogelijk op te vallen en dat daarna de hele zaak zich concentreert rond Aysel.

Waarom gaat de Glazen Globe naar Stiefland?
Het is een boek dat voor jongeren aantrekkelijk geschreven is, hun eigen taal spreekt en een uitstekend beeld geeft van de cultuurverschillen, de vooroordelen, de rampen die zich rondom sommige klasgenoten voltrekken en de gevoelens van solidariteit.
Het gaat over het leven in de stad, het geeft een uitzonderlijk helder beeld over de multiculturele samenleving en de gevolgen van migratie. Van een slechte integratie op een aantal gebieden, maar ook van een zelfde taal die de leerlingen in zo'n klas toch blijkbaar speken.
Natuurlijk, we weten dat er kinderen in boxen onderin de flats leven in de Bijlmer en op andere plaatsen in steden; we hebben geen idee hoeveel en nog minder idee hoe ze daar leven. Dit boek geeft daar een realistische en eigentijdse beschrijving van zonder de lezer te sparen voor geweld en onrecht. Juist daarom draagt het bij tot de beeldvorming over jongeren in onze multiculturele maatschappij.


De Jury van de Glazen Globe 1999

Jet Boeke,
Trudy Elsenaar
Ursula van der Tak
Marca Wolfernsberger.